‘Kleur door verval‘
Het oeuvre van Krijn Giezen (1939-2011) is een manifest van de consequente en oprechte wijze waarop hij de (kunst)wereld aanschouwde. Ambachtelijke vaardigheden bracht hij voor het voetlicht als kostbaar erfgoed. Resultaten van onderzoek en verkenningen legde hij minutieus vast in woord en beeld, alsof het miraculeuze prestaties of wetenschappelijke uitvindingen betrof.

Het grote thema is vergankelijkheid versus schoonheid, zoals de afdruk van gevonden voorwerpen waarvoor hij nieuwe bestemmingen bedacht, hoe versleten of aangetast dan ook. Hergebruik van materialen was een voorwaarde voor zijn kunst, ‘zonde om weg te gooien’ was zijn credo. Hij dacht niet in problemen in zijn kunst, slechts in oplossingen, daarentegen mocht zijn eigen werk vergaan. Zijn kunst is persoonlijk en universeel, voorzien van bedekte spot waaronder de nodige  ernst schuilt.

De afgelopen tijd heb ik me verdiept in het ongepolijste kunstenaarschap van Krijn Giezen (1939-2011). Als kunstenaar blonk hij uit in de ontwikkeling van de conceptuele kunst, land art en eco-art. Daarmee past hij naadloos in het huidige tijdsgewricht.

Van jongs af dacht hij al na over duurzaamheid, de relatie tussen mens en natuur en hergebruik van materialen in een tijd dat de circulaire economie nog amper bestond. En al vroeg had hij oog voor milieuvervuiling, de stijging van de zeespiegel en de noodzaak van gezond voedsel. Hij verdiepte zich in de wijze van voedselbereiding en kokkerelde en caterde als de beste. Afval werd het materiaal voor zijn werk dat hij weer als materiaal voor nieuw werk gebruikte. Inspiratie vond hij in spitsvondigheden van ambachtslieden, vissers en boeren. Hij registreerde ze in boekwerken, die hij in eigen beheer uitgaf. Als er één kunstenaar is die hield van kapot of gebroken, vergaan of versleten, dan was het Krijn Giezen wel. Het was een essentieel deel van zijn kunstenaarschap.

Veel sporen van zijn werken zijn uit zicht geraakt. Hij was er met zijn consequente levenshouding, een haat-liefdeverhouding tot de kunst en een onconventionele levensstijl zelf ook debet aan. Kunst was voor hem geen doel op zich maar een middel. Zijn kunst mocht vergaan. Met enkele grootschalige buiten-kunstwerken en landschapsontwerpen zal hij echter niet aan de aandacht ontsnappen. In dit eerste verhaal over Krijn Giezen laat ik drie van zijn kunstprojecten de revue passeren.

‘Een enkele keer gooide ik graag alles overboord. Met het kind en het badwater erbij. Vrijheid.’ Aldus kunstenaar Hans Broek (1965), die al vanaf zijn vroege jeugd de drang had de wijde wereld in te trekken om elders een nieuw leven op te bouwen. (1) Het liep iets anders, maar het leerde hem wel om tijdens verblijven in andere werelddelen vanuit nieuwe perspectieven naar zijn kunstenaarschap én zijn homeland te kijken en daar vorm aan te geven. Onlangs verscheen zijn oeuvrecatalogus, een mooie aanleiding om met hem mee te kijken naar zijn ontwikkeling. Temeer omdat een actueel thema als het Hollandse koloniale en slavernijverleden momenteel de hoofdmoot van zijn werk vormt. Het is een pijnlijke geschiedenis die lange tijd verdoezeld en onderbelicht bleef. Ons land koloniseerde over de gehele wereld: onder meer in Afrika (Angola, Ghana en Senegal), Azië (Myanmar), Amerika (New York, Brazilië), in Suriname en Indonesië, waarmee ons land een complexe en lange koloniale band onderhield. De VOC verscheepte en verhandelde tot een miljoen slaafgemaakten om er te werken, om nog maar niet te spreken over de bloedige onafhankelijkheidsoorlog die Nederland er in 1945 met geweld begon. Ten koste van het leed van honderdduizenden heeft het Holland goudgeld opgeleverd.

Schuldexcuses
De Nederlandse overheid heeft onverklaarbaar laat, pas in 2023, schuldexcuses gemaakt in een poging met deze schuldvraag in het reine te komen. Hans Broek was er eerder bij. Zijn eerste ‘onderzoeksresultaten’ in de vorm van weergaloos grote schilderijen waren reeds in 2020 te zien in museum De Pont. Voor de medeplichtigheid van een ver familielid aan de slavernij bood hij zelfs excuses aan. (2)  Broeks galerie Roof-A wijdde in 2022 aandacht aan de toedracht van onze koloniale geschiedenis en het slavernijverleden met een presentatie van zijn werk in de tentoonstelling Herengracht, een duo-tentoonstelling met de jonge kunstenaar Michelle Piergolam, die in háár werk verhalen bevraagt uit de duistere periode van de slavernij in Suriname.

Op naar Paulatem. Vanuit Gent leidt een rustige fietstocht me op een nevelige, druilerige dag langs de Schelde naar dit stille gehucht in de Vlaamse Ardennen. 1) Zo onderga ik het landschap, dat de kunstenares Ilse D’Hollander (Sint Niklaas 18 mei 1968 – Aalst 30 januari 1997) eind vorige eeuw moet hebben beleefd en in de meest pure vorm in verf vertaalde. Door de vaalgrijze luchten sijpelt af en toe de zon door, die het landschap even doet opgloeien. De gehele tocht echoot haar werk door mijn kop. Hoe heeft zij, ondergedompeld in de natuur van de Leiestreek, de schoonheid ervan ondergaan? In 1993 legde D’Hollander hetzelfde ‘traject’ af, toen zij vanuit haar Gentse appartement naar de glooiende ‘countryside’ van Paulatem verhuisde. Het eindpunt, waar zij haar laatste en meest productieve jaren doorbracht.

Ilse D’Hollanders ingetogen werk frappeerde mij al in 2010, toen ik het in de tentoonstelling Biënnale van de Schilderkunst: Het sublieme voorbij zag, in museum Dhondt-Dhaenens in Deurle. Destijds een voor mij onbekende kunstenares met een introspectieve beleving van schilderkunst. Gewonnen voor haar beeldend werk wilde ik me erin verdiepen en er iets over naar buiten brengen. Thuisgekomen wachtten andere besognes. Haar werk maakte wederom onderhuidse spanning voelbaar, toen ik het de afgelopen zomer aanschouwde in de Gentse Zebrastraat. Nu wel tijd voor een kort bericht over deze opmerkelijke kunstenares die pas jaren na haar abrupte einde internationaal erkenning kreeg, maar bij mijn weten nooit solo in ons land figureerde.